Yıllardır yapılan araştırmalar, düzenli sporun kalp hastalıklarının, özellikle de kalp krizinin önlenmesinde çok önemli bir faktör olduğunu göstermektedir. Dünya sağlık kuruluşları tarafından tavsiye edilmesine rağmen, gözlemlere göre egzersize alışkın olmayanlarda yoğun bir programa başlamak, ani ölüm ve kalp krizine sebep olmaktadır. Son yıllarda, yoğun fiziksel egzersiz sonrası görülen ani ölüm sayısında artış dikkati çekmektedir.

Bu ölümler, okullardaki spor aktivitelerinde meydana geldiği zaman basında yer aldığından, bu yaş grubuna özgü gibi düşünülse de, gerçekte her yaş gurubunda görülebilir. Sporda ani ölümlerin en önemli nedenleri arasında kalp-damar sistemi patolojileri gelmektedir. Özellikle 35 yaş üstü ve damar sertliğine bağlı kalp damar problemleri olanlarda ani ölüm görülme sıklığı daha çoktur. Çok sayıda erkek denekte yapılan incelemeler sonucu, ağır egzersizin daha önceden var olan bazı sağlık problemlerinin de eklenmesiyle tehlikeli olabileceğini ortaya koymaktadır. Ağır egzersizi iki ucu keskin bıçak olarak nitelendiren araştırmacılar, önce yaklaşık 12500 deneğin egzersiz alışkanlıklarının belirlenmesi için bir anket yapmışlar. Daha sonra yoğun egzersiz ve hafif egzersiz arasındaki ni ölüm riskinin belirlenmesine çalışmışlar. Denekler 12 yıl takip edilmiş ve ani ölümlerin %45 oranında daha fazla ağır egzersiz döneminde geliştiği belirlenmiş. Bu ölümler sık ve düzenli egzersiz yapanlarda az, sakin hayat tarzı sürdürenlerde daha fazla tespit edilmiş. Sporda ani ölümlerin nedenleri aşağıdaki başlıklar altında toplanabilir: 1. Travmaya bağlı ölümler • Kafa travmaları • Abdominal travmalar 2. İlaçlara bağlı ölümler 3. Hematoloji nedenli ölümler 4. Hipovolemi ve elektroit imbalansına bağlı ölümler 5. Hipertermi (ısı çarpması)’ye bağlı ölümler 6. Kardiyak sebepli ani ölümler Kardiyak sebepli ani ölümler Kardiyak nedene bağlı ani ölüm, genellikle travmatik olmayan, zorlu olmayan, açıklanamayan ve 6 saat öncesine kadar normal sağlıklı bir kişinin egzersiz esnasında veya hemen sonrasında kardiyak arrest sonucu aniden ölmesidir. Sıklığı; 1. A.B.D.’de 1.000.000/4 olgu/yıl 2. NFSAA’ya göre 10-25 olgu/yıl (30 yaş altı) 3. Komplan’a göre koşucularda 4-100 olgu/yıl Ani kardiyak ölüm (A.K.Ö.) sıklığı düşük gibi görünse de sporcularda bütün travmatik olmayan ölümlerin %30’unu oluşturmaktadır. Yaşa bağlı olarak A.K.Ö. nedenlerini iki büyük gruba ayrılabilir: A) 30 yaş altı genç sporcular: Tablo 1’de görüldüğü gibi, genellikle kardiyovaksküler sisteminin yapısal anomalilerine bağlıdır ve konjenital geçişlidir. Irk farkı yoktur ve kadın/erkek oranı 1/4 ‘tür. Yapılan çalışmalarda 7 farklı otopsi çalışmasının sonuçlarını göre, ani ölüm nedenleri görülme sıklığı hipertrofik kardiomiyopati %24, koroner arter anamalisi %18, diğer koroner arter hastalıkları %14, miyokardit %12, marfan sendromu %4, mitral valv plolapsusu %4 ve ritm bozukluklarını %2 olarak bulunmuştur. B) 30 yaş üzeri yetişkin sporcular: 30 yaş üzeri yetişkin sporcularda görülen ani ölümlerin en sık sebebi ise koroner arter hastalığıdır. Ragosta ve arkadaşları, 30 yaş üzerinde joging yaparken ölen 75 kişinin otopsisinden,71’inin (%95) koroner arter hastalığı bulmuşlardır. Yine bir ingiliz çalışmasında 109 olgunun 80’inde (%73) koroner arter hastalığı bulunmuştur. Burke ve arkadaşları 11 çalışmayı gözden geçirmiş, 35 yaş üzeri egzersiz esnasında ölen sporcuların birçogunda sigara, hipertansiyon,yüksek kollestrol düzeyi, ailesinde koroner kalp hastalığı anamnezi olduğunu bildirmişlerdir. Yoğun egzersizin kalp problemlerine sebep olma mekanizması, sempatik sistemin aktive olmasıyla açıklanmaktadır. Sempatik sistem, tüm iç organlarda yer alan ve özellikle kalpte çalışmayı artıran bir sinir ağıdır. Bu sinir ağı kalbin hızını ve kan atma hacmini artırır. Ağır egzersiz sırasında veya sonrasında damar sertliği olan bölgelerde damar yırtılmaları ve ölümcül ritim bozuklukları oluşabilir. Buna karşın düzenli egzersiz yapanlarda sempatik sistemi dengeleyen parasempatik sistem de aktiftir. Bu da kalbi daha stabil halde tutar; kanda kolesterolün kabul edilebilir seviyede kalmasına yardım eder. Özellikle orta yaş gurubuna dahil ve kalp damarlarında hafif problemleri olanların yavaşça egzersiz programlarına başlamaları gerekir. Gereğinde kendilerine uygun bir düzeye ulaşmaları amaçlanır. Doğuştan kalp hastalığı olanların ise her halükarda ağır egzersizden ve takım sporlarından kaçınmaları gerekir. Çünkü bu kişilerde devamlı egzersizin faydası kanıtlanamamıştır. Son yıllarda kilo kontrolü ve sağlıklı yaşam için spor yapılması tavsiye ediliyor. Gerçekten de sağlık açısından, insanın hayat boyu aktivitesinin devamlılığı çok önemlidir. Ancak hangi yaşta olursa olsun, bir egzersize başlamadan önce mutlaka sağlık kontrolünden geçmek gerekir. Kişiye uygun egzersiz belirlenirse, çıkması muhtemel bir sorun da baştan engellenmiş olur. Ani kardiyak ölüm riski olan sporcunun saptanmasında, kişilerin spora başlamadan önce ve belirli aralıklarda sağlık kontrollerinden geçmesi, ve bu kontrollerde zaman ve ekonomik kayıpları önlemek için belli bir sıranın takip edilmesi gerekir. Bu sıra; * Anamnez * Fizik muayene * Göğüs radyografisi * İstirahat EKG’si * Stres testi * EKO, anjiyografi (gerekli görülürse) Tablo 1. genç sporcularda ani ölüm sebepleri(<30 yaş) En yaygın sebepler Hipertrofik kardiyomiyopati Konjenital koroner arter anomalileri Diğer sebepler Aterosklerotik koroner arter hastalığı Miyokardit İdiyopatik konsantral sol venrikül hipertrofisi Marfan sendromu Mitral valv prolapsusu Valvüler aort stenozu Uzamış QT sendromu Sağ ventrikül displazisi İleti sistemi anormallikleri Amiloidoz Sarkoidoz Kardiyak tümörler İlaçlar (anabolik steroidler, kokain) Herhangi bir kardiyak bulunmayanlar Tablo 2. yaşlı sporcularda ani ölüm sebepleri(30 yaş üzeri) En yaygın sebepleri Aterosklerroik arter hastalığı Diger sebepler Edinilmiş kapak hastalıkları Konjenital koroner damar anomalileri İleti sistemi hastalıkları Hipertrofik kardiyomiyopati